Image - 2026-10-19 18:40

Науқастың қауіпсіздігі. Морзе шкаласы және науқастарды қауіпсіз тасымалдау Ауруханада әрбір секундтың маңызы бар. Кейде науқастың қауіпсіздігі бір ғана дұрыс шешімге байланысты болады. Мейіргердің міндеті — науқасқа күтім көрсету ғана емес, оның өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін жағдайлардың алдын алу. Бүгін біз науқастың құлау қаупін қалай анықтауға болатынын, халі ауыр науқастарды қалай қауіпсіз жылжыту және тасымалдау керектігін қарастырамыз. 1. Науқастың қауіпсіздігі Науқастың қауіпсіздігі — заманауи денсаулық сақтау жүйесіндегі медициналық көмектің сапасын көрсететін маңызды көрсеткіштердің бірі. Ауруханада науқастардың жарақат алуына себеп болатын жағдайлардың бірі — құлау. Әсіресе қарт адамдар мен қозғалысы шектелген науқастардың құлау қаупі жоғары болады. Науқас құлаған кезде сүйектері сынуы, денесінде гематомалар пайда болуы және денсаулық жағдайы нашарлауы мүмкін. Сондықтан мейіргер науқастың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, құлаудың алдын алуы қажет. 2. Морзе шкаласы дегеніміз не? Морзе шкаласы — ауруханада жатқан науқастың құлау қаупін бағалауға арналған арнайы құрал. Бұл шкала алты негізгі көрсеткіштен тұрады. Бірінші көрсеткіш — соңғы үш айда құлау жағдайының болуы. Егер науқас құлаған болса, 25 балл беріледі. Егер құламаған болса, 0 балл беріледі. Екінші көрсеткіш — қосалқы диагноздардың болуы. Егер медициналық картада екі немесе одан да көп диагноз болса, 15 балл беріледі. Үшінші көрсеткіш — қозғалу кезінде қосалқы құралдарды қолдану. Егер науқас таяқ, балдақ немесе ходунок қолданса, 15 балл беріледі. Ал жиһазға немесе қабырғаға сүйеніп жүрсе, 30 балл беріледі. Төртінші көрсеткіш — венаішілік инфузияның немесе гепариндік канюляның болуы. Егер бар болса, 20 балл беріледі. Бесінші көрсеткіш — жүрісі мен қимыл-қозғалысы. Егер жүрісі әлсіз немесе аздап теңселіп жүрсе, 10 балл беріледі. Ал жүрісі қатты бұзылып, тепе-теңдігін сақтай алмаса, 20 балл беріледі. Алтыншы көрсеткіш — психикалық жағдайы. Егер науқас өзінің мүмкіндіктерін дұрыс бағаласа, 0 балл беріледі. Ал өз мүмкіндіктерін асыра бағаласа немесе есте сақтау қабілеті мен бағдарлануы бұзылса, 15 балл беріледі. Осы алты көрсеткіш бойынша жиналған баллдар қосылып, науқастың құлау қаупінің деңгейі анықталады. 3. Құлау қаупінің деңгейлері Морзе шкаласы бойынша құлау қаупі үш деңгейге бөлінеді. Бірінші деңгей — төмен қауіп. Бұл 0-ден 24 баллға дейінгі көрсеткіш. Мұндай жағдайда науқасқа стандартты күтім көрсетіліп, қауіпсіздік ережелері түсіндіріледі. Екінші деңгей — орташа қауіп. Бұл 25-тен 44 баллға дейінгі көрсеткіш. Науқастың төсегінің жанына құлау қаупі туралы арнайы белгі қойылып, қажет болған жағдайда мейіргердің көмегі ұйымдастырылады. Үшінші деңгей — жоғары қауіп. Бұл 45 балл және одан жоғары көрсеткіш. Мұндай науқастарға ерекше бақылау қажет. Қажетті сақтық шаралары қолданылып, науқастың қауіпсіз қозғалуына көмек көрсетіледі. Осылайша, Морзе шкаласы құлау қаупін алдын ала анықтауға және қажетті шараларды уақытында қолдануға мүмкіндік береді. 4. Халі ауыр науқастарды төсекте жылжыту Халі ауыр науқастардың өздігінен қозғалу мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін. Сондықтан оларды төсекте жылжытқан кезде мейіргер науқастың да, өзінің де қауіпсіздігін сақтауы керек. Бұл үшін эргономика ережелері қолданылады. Эргономика — жұмыс кезінде денеге түсетін жүктемені азайтып, әрекеттерді қауіпсіз орындауға көмектесетін қағидалар. Мысалы, науқас төсекте төмен сырғып кетсе, оны кереуеттің бас жағына қарай жылжыту қажет болуы мүмкін. Бұл әрекетті екі мейіргер орындауы мүмкін. Алдымен кереуеттің тежегіштері бекітіліп, науқастың жағдайы бағаланады. Қажет болса, арнайы жылжыту жаймасы пайдаланылады. Мейіргерлер бір-бірімен үйлесімді әрекет етіп, «Бір, екі, үш» деген белгі бойынша науқасты қажетті бағытқа қарай сырғытады. Науқасты жылжыту кезінде оны қолмен көтеруге шамадан тыс күш жұмсамау және мүмкіндік болса, арнайы құралдарды пайдалану маңызды. 5. Науқасқа жүру кезінде көмек көрсету Науқас төсектен алғаш тұрған кезде басы айналуы немесе тепе-теңдігін жоғалтуы мүмкін. Сондықтан мейіргер оның жағдайын бағалап, қажет болған жағдайда жүруіне көмектеседі. Науқасқа көмектесудің бір әдісі — шынтақтан демеу. Мейіргер науқастың жанында тұрып, оның қолы мен шынтақ тұсын қауіпсіз ұстап, қозғалуына көмектеседі. Екінші әдіс — трансферлік белдікті қолдану. Бұл белдік науқастың беліне бекітіледі. Мейіргер оның тұтқаларынан ұстап, науқастың қозғалысын бақылауға көмектеседі. Егер науқас құлай бастаса, мейіргер оны күшпен тік ұстап қалуға тырыспауы керек. Оның орнына қауіпсіз түрде төмендетіп, жарақат алу қаупін азайтуға әрекет етеді. Науқасқа көмек көрсету кезінде оның жағдайын бақылау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды. 6. Науқастарды жылжытуға арналған арнайы құралдар Науқастарды қауіпсіз жылжыту үшін бірнеше арнайы құрал қолданылады. Бірінші құрал — сырғымалы тақта. Ол науқасты төсектен каталкаға немесе басқа орынға көтермей ауыстыруға көмектеседі. Екінші құрал — Балкан жақтауы немесе трапециялық аспа. Ол кереуеттің бас жағына орнатылады және науқастың қолымен ұстап, денесін көтеруіне көмектеседі. Үшінші құрал — мобильді гидравликалық немесе электрлі көтергіш. Ол өздігінен қозғала алмайтын науқастарды арнайы мата белдіктерінің көмегімен көтеріп, басқа орынға ауыстыруға арналған. Бұл құралдар науқастың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және мейіргердің физикалық жүктемесін азайтуға көмектеседі. 7. Халі ауыр науқастарды қауіпсіз тасымалдау Науқасты аурухананың бір бөлімшесінен екінші бөлімшесіне тасымалдау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет. Егер науқасты қолмен ауыстыру қажет болса, үш мейіргер әдісі қолданылуы мүмкін. Бірінші мейіргер науқастың басы мен жауырынын ұстайды. Екінші мейіргер оның арқасы мен жамбасын демейді. Үшінші мейіргер сан мен сирақтарын ұстайды. Каталка кереуеттің жанына орналастырылып, тежегіштері бекітіледі. Мейіргерлердің үйлесімді әрекеті арқылы науқас каталкаға ауыстырылады. Тасымалдау кезінде мейіргер науқастың жағдайын бақылап, оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуі керек. Отырғыш каталканы қолданғанда аяқ тіреуіштерінің дұрыс орналасуына назар аудару қажет. Науқасты отырғызар немесе тұрғызар алдында аяқ тіреуіштерін жоғары көтеру керек. 8. Таяқ, балдақ және ходунокты қолдану Мейіргердің маңызды міндеттерінің бірі — науқасқа тірек құралдарын дұрыс пайдалануды үйрету. Таяқ жүру кезінде тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Оның биіктігі науқастың бойына сәйкес болуы керек. Таяқ әдетте сау аяқтың жағында ұсталады. Жүру кезінде таяқ пен зақымдалған аяқ бірге алға жылжытылады, содан кейін сау аяқ алға қойылады. Балдақ науқастың қозғалуын жеңілдетеді. Қолтық асты балдағы қолтыққа қатты тірелмеуі керек. Дене салмағы қолтыққа емес, қолдың алақаны мен балдақтың тұтқасына түседі. Балдақпен жүру әдісі науқастың жағдайына және зақымдалған аяққа салмақ түсіруге рұқсат етілуіне байланысты таңдалады. Баспалдақпен жоғары көтерілгенде алдымен сау аяқ қойылады, содан кейін балдақтар мен зақымдалған аяқ көтеріледі. Ал төмен түскенде алдымен балдақтар мен зақымдалған аяқ түсіріледі, содан кейін сау аяқ қойылады. Ходунок — тепе-теңдігін сақтау қиын науқастарға арналған тірек құралы. Оның тұтқалары науқастың білек деңгейіне сәйкес болуы керек. Науқас ходунокты өзінен сәл алға қойып, екі қолымен сүйенеді. Содан кейін алдымен зақымдалған немесе әлсіз аяқ, одан кейін сау аяқ алға жылжытылады. Ходуноктың тіректері еденге нық тиіп тұруы керек. Мейіргер науқасқа құралды дұрыс пайдалануды үйретіп, оның қауіпсіз қозғалуын бақылайды. 9. Қорытынды Қорытындылай келе, науқастың қауіпсіздігі — мейіргерлік күтімнің ең маңызды бөліктерінің бірі. Морзе шкаласы арқылы науқастың құлау қаупі бағаланып, қажетті сақтық шаралары қолданылады. Халі ауыр науқастарды төсекте жылжыту және қауіпсіз тасымалдау кезінде мейіргер қауіпсіздік пен эргономика ережелерін сақтауы қажет. Ал таяқ, балдақ және ходунокты дұрыс қолдануды үйрету науқастың қозғалуына көмектесіп, құлау қаупін азайтады. Науқастың қауіпсіздігі — медициналық персоналдың кәсібилігінің айнасы. Себебі жақсы мейіргер тек науқасқа күтім көрсетіп қана қоймайды, ол қауіптің алдын алып, науқастың өмірі мен денсаулығын қорғайды. Назарларыңызға рақмет!